De kwaliteit van inlichtingenanalyses - proefschrift Huib Lathouwers
NISA-lid Huib Lathouwers promoveerde op 21 november 2025 aan de Universiteit van Utrecht met een proefschrift over het vaststellen van de kwaliteit van inlichtingenanalyses (Evaluating the quality of intelligence analysis). Lathouwers ontwikkelt in zijn proefschrift een nieuw raamwerk om de nauwkeurigheid van rapporten van inlichtingendiensten te bepalen.
Een interessante studie in een tijd waarin inlichtingen- en veiligheidsdiensten in toenemende mate gepolitiseerd worden in verschillende landen. In dat kader is het interessant dat Lathouwers zijn studie heeft verricht aan de hand van Amerikaanse inlichtingenanalyses over het Arabisch-Israëlisch conflict uit de periode 1947-1974.
Nauwkeurigheid
Inlichtingen- en veiligheidsdiensten worden natuurlijk vaak beoordeeld op de inlichtingenanalyses die ze produceren. Daarbij is de nauwkeurigheid van inlichtingenanalyses een van de belangrijke maatstaven die gebruikt worden om de kwaliteit van inlichtingen te bepalen, aldus Lathouwers, ook al is het zeer moeilijk om die vast te stellen. Maar ondanks dat is het een belangrijke graadmeter voor afnemers bij de beoordeling van inlichtingenproducten.
Een nieuw raamwerk
In zijn studie heeft Lathouwers een nieuw raamwerk ontwikkeld. Veel studies naar en evaluaties van nauwkeurigheid richten zich uitsluitend op de nauwkeurigheid van de conclusies. Zij nemen de onderliggende factoren die de ontwikkeling en uitkomst van een conflict of veiligheidssituatie bepalen en die de basis vormen voor de conclusies in inlichtingenrapporten (de zogenaamde drivers) niet mee. In zijn studie tracht Lathouwers deze tekortkoming te adresseren door twee elementen met betrekking tot drivers, te weten de selectie en de nauwkeurigheid daarvan, mee te wegen. Het doel van dit verfijnde raamwerk is om inlichtingenconsumenten, -producenten en -wetenschappers een gedetailleerd doch praktisch raamwerk te geven om inlichtingenproducten te evalueren.
Amerikaanse inlichtingenanalyses
Het blijkt dat de Amerikaanse inlichtingendiensten bijna alle drivers hadden geïdentificeerd en dat ze de drivers met betrekking tot de Arabische staten, de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk merendeels juist hadden beoordeeld. Opvallend genoeg hadden de Amerikanen wél moeite met het correct analyseren van de drivers over Israël. Wat betreft de conclusies varieert de nauwkeurigheid per onderzochte periode. In twee periodes waren die in meerderheid nauwkeurig (1947-1949 en 1956-1967) en in de twee andere periodes (1949-1956 en 1967-1973) niet.
Het onderzoek laat zien dat inachtneming van drivers een bruikbaarder en verfijnder inzicht geeft in de nauwkeurigheid van inlichtingenanalyses. Lathouwers’ voorgestelde raamwerk geeft besluitvormers en inlichtingendiensten daarmee meer en betere aanknopingspunten om hun onderlinge interactie, de analyse en verwerving van inlichtingen en de aansturing van het inlichtingenproces te verbeteren. Daarnaast biedt het raamwerk wetenschappers handvatten om hun oordeel over inlichtingenrapporten te verfijnen.
Het volledige proefschrift van Huib Lathouwers is op de site van de Universiteit te lezen:
